Sensitisatie bij chronische pijn

Wat is sensitisatie?
- wanneer pijn ‘aan’ blijft staan -

Sensitisatie is een neurobiologisch proces waarbij het perifere en/of centrale zenuwstelsel versterkt reageert op prikkels. Simpelweg: het gevoeliger worden van je zenuwstelsel. 

Daardoor ontstaat op verschillende manieren pijn:

- hyperalgesie:  alles wat normaal een ‘kleine beetje pijn’ doet, geeft nu heel veel pijn. De versterker gaat naar tien in plaats van twee.

- allodynie: dit is wanneer iets wat normaal geen pijn geeft, nu wel ( de versterker gaat aan , van 0 naar meer)

- of spontane pijn. Zomaar. Zonder prikkel. Pijn. 

De pijn is echt en meetbaar, en ontstaat door veranderingen in de prikkelverwerking, niet door nieuwe schade.

Perifere sensitisatie

Bij perifere sensitisatie bestaat er een verhoogde gevoeligheid van de nociceptoren in de perifere weefsels.

Hierdoor geven ze sneller en sterker signalen af bij prikkels die eerder geen of minder respons.

Dan verlagen bijvoorbeeld ontstekingsmediatoren (die geven chemische prikkels aan de nociceptoren bij een ontsteking) de activatiedrempel van  de nociceptoren.

Dit gebeurt er :

•Ontstekingsmediatoren (prostaglandines, cytokinen, bradykinine) maken zenuwen gevoeliger

•er ontstaat hyperalgesie: de pijn voelt sterker dan normaal

•en er zijn lagere pijndrempels tijdens ontsteking of weefselschade: je voelt sneller pijn dan normaal

Heel soms  worden al die veranderingen niet terug gedraaid, en blijft die verhoogde gevoeligheid. Dat laatste noemen we perifere sensitisatie. 

Centrale sensitisatie

Centrale sensitisatie is bij chronische pijn van meer belang.

Centrale sensitisatie is een toestand waarbij het centrale zenuwstelsel (ruggenmerg en brein) overmatig gevoelig is geworden voor dreiging, waardoor pijn sneller, sterker en langduriger wordt geproduceerd.
Het omvat dus veranderingen in ruggenmerg en hersenen.

Zenuwcellen in het ruggenmerg en het brein worden hyperprikkelbaar, remmende systemen werken minder effectief en hersengebieden die pijn verwerken tonen verhoogde activiteit. Het brein kent een andere betekenis aan de signalen vanuit het lijf toe. 

Let wel: dit is GEEN psychologische zwakte, verbeelding, bewuste keuze, permanente hersenschade, of een puur ruggemergfenomeen. Dit is een onbewust aangeleerde respons. En kan dus ook weer afgeleerd worden. 

Het verneukeratieve bij centrale sensitisatie is dat het zichzelf vaak in stand houdt. 


Klinisch zijn er dan mogelijk de volgende dingen te zien:

Hyperalgesie
Allodynie
Spontane pijn
Pijn die niet in verhouding staat tot beeldvorming
Diffuse pijnpatronen
Wisselende pijnen
Pijn zonder duidelijke perifere verklaring
En staat onder sterke invloed van stress, emoties, context en verwachtingen

Waarom dit belangrijk is voor mensen met chronische pijn klachten?

Waarom sensitisatie ertoe doet

- Sensitisatie verklaart waarom pijn kan blijven bestaan, zelfs als het oorspronkelijke letsel genezen is.
Het speelt onder andere een rol bij chronische rug- en nekpijn, fibromyalgie, artrose met disproportionele pijn, temporomandibulaire klachten en postoperatieve chronische pijn.

- Dit inzicht biedt perspectief:
Het zenuwstelsel kan opnieuw “hertrainen” via educatie (deze website ;) ), beweging, 'graded activity’ (= telkens een klein beetje meer) en multimodale revalidatie.

Je pijn is echt, je zenuwstelsel is niet kapot, je brein probeert je te beschermen, en verandering is mogelijk.

Onderbouwing

De rol van sensitisatie bij chronische pijn is uitgebreid beschreven in systematische reviews, grote gecontroleerde studies en internationale richtlijnen.


Gedetailleerde referentielijst :

1. Woolf CJ.
Central sensitization: Implications for the diagnosis and treatment of pain.
Pain. 2011;152(3 Suppl):S2–S15.
doi:10.1016/j.pain.2010.09.030.

⸻

2. den Boer C, van der Windt DAWM, Popma J, Wagemakers M, van der Heijden GJMG, Ostelo RWJG.
Central sensitization in chronic pain and rheumatoid arthritis: A systematic literature review.
Pain. 2019;160(5):1059–1069.
doi:10.1097/j.pain.0000000000001481.

⸻

3. Tracey I, Bushnell MC.
How neuroimaging studies have challenged us to rethink: Is chronic pain a disease?
Journal of Pain. 2009;10(11):1113–1120.
doi:10.1016/j.jpain.2009.09.014.

⸻

4. Petersen KK, Arendt-Nielsen L, Simonsen O, Wilder-Smith O, Laursen MB.
Presurgical assessment of temporal summation of pain predicts the development of chronic postoperative pain.
Pain. 2021;162(3):964–976.
doi:10.1097/j.pain.0000000000002073.

⸻

5. Basbaum AI, Bautista DM, Scherrer G, Julius D.
Cellular and molecular mechanisms of pain.
Cell. 2009;139(2):267–284.
doi:10.1016/j.cell.2009.09.028.

⸻

6. International Association for the Study of Pain (IASP).
IASP Terminology – Central Sensitization.
IASP; 2021.
Beschikbaar via: https://www.iasp-pain.org (terminology database).
(IASP-terminologie heeft geen traditionele Volume/Paginering.)

⸻

7. Julius D, Basbaum AI.
Molecular mechanisms of nociception.
Nature. 2001;413(6852):203–210.
doi:10.1038/35093019.

⸻

8. Nijs J, Van Houdenhove B, Oostendorp RAB.
Recognition of central sensitization in patients with musculoskeletal pain: Application of pain neurophysiology in clinical practice.
Expert Opinion on Medical Diagnostics. 2014;8(4):349–356.
doi:10.1517/17530059.2014.941297.

⸻

Sensitisatie is een bewezen mechanisme dat pijn kan versterken en verlengen, onafhankelijk van weefselschade. Het herkennen van sensitisatie helpt om chronische pijn beter te begrijpen én gericht te behandelen.